مقدمه
با اجرایی شدن الزامات پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ و افزایش حساسیت دستگاههای نظارتی نسبت به عملکرد لرزهای اجزای غیرسازهای، کیفیت اجرای دیوارها بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است.
امروزه بسیاری از پروژهها برای مهار لرزهای دیوارهای غیرسازهای از سیستم والمش استفاده میکنند. اما تجربه پروژههای ساختمانی نشان میدهد که صرف خرید مصالح یا نصب شبکه الیاف شیشهای به معنای اجرای صحیح این سیستم نیست.
در بسیاری از موارد، مهندس ناظر به دلیل مشاهده خطاهای اجرایی، عدم انطباق مصالح با مدارک فنی یا رعایت نکردن الزامات آییننامهای، اجرای والمش را تأیید نمیکند.
این مسئله معمولاً پیامدهای زیر را به همراه دارد:
- توقف عملیات نازککاری
- الزام به اصلاح اجرا
- افزایش هزینههای کارفرما
- دوبارهکاری در پروژه
- تأخیر در زمان تحویل ساختمان
- بروز اختلاف بین پیمانکار، مجری و ناظر
در این مقاله تلاش میکنیم مهمترین مواردی را که باعث عدم تأیید اجرای والمش توسط مهندس ناظر میشوند به صورت کاملاً فنی، اجرایی و کاربردی بررسی کنیم و در پایان یک چکلیست کاربردی برای کنترل کیفیت ارائه خواهیم داد.
مهندس ناظر در اجرای والمش دقیقاً چه چیزی را کنترل میکند؟
یکی از رایجترین اشتباهات در پروژهها این است که تصور میشود مهندس ناظر تنها ظاهر کار را بررسی میکند.
در حالی که فرآیند کنترل اجرای والمش بسیار فراتر از بازدید چشمی از دیوار است.
به طور کلی کنترلهای ناظر در سه سطح انجام میشود:
1) کنترل مدارک و مستندات
پیش از آنکه ناظر به کیفیت اجرا توجه کند، معمولاً بررسی میکند که آیا محصول مورد استفاده دارای مستندات معتبر است یا خیر.
در این مرحله موارد زیر اهمیت پیدا میکنند:
- گواهی فنی محصول
- مشخصات فنی شبکه الیاف
- دستورالعمل اجرایی
- مدارک خرید مصالح
- مدارک کنترل کیفیت
عدم وجود هر یک از این مستندات میتواند فرآیند تأیید را با مشکل مواجه کند.
2) کنترل مصالح مصرفی
مرحله بعدی مربوط به کنترل مصالح است.
در این بخش ناظر بررسی میکند:
- آیا شبکه الیاف مورد استفاده همان محصول معرفی شده در گواهی فنی است؟
- آیا مشخصات فنی محصول با مستندات مطابقت دارد؟
- آیا ملات مورد استفاده مطابق الزامات سیستم است؟
- آیا اجزای فولادی مورد نیاز به درستی انتخاب شدهاند؟
3) کنترل کیفیت اجرا
بخش اصلی بازدیدهای نهایی معمولاً مربوط به کیفیت اجرا است.
مواردی مانند:
- نحوه قرارگیری شبکه
- ترتیب اجرای لایهها
- نحوه اتصال نبشیها
- کیفیت اجرای جانپناه
- جزئیات اجرای درز انقطاع
در این مرحله بررسی میشوند.
به همین دلیل ممکن است دیواری که از نظر ظاهری بدون ایراد به نظر میرسد، از دید مهندس ناظر قابل تأیید نباشد. حال در ادامه به هرکدام از 10 خطای رایج در این زمینه میپردازیم.
خطای اول: استفاده از محصول فاقد گواهی فنی معتبر
یکی از مهمترین دلایل رد شدن اجرای والمش، استفاده از محصولاتی است که فاقد گواهی فنی معتبر از مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی هستند.
مطابق ضوابط موجود، استفاده از مصالح نوین ساختمانی بدون اخذ گواهی فنی معتبر مجاز نیست.
ناظر معمولاً موارد زیر را بررسی میکند:
| مورد کنترل | اهمیت |
|---|---|
| اعتبار گواهی فنی | بسیار زیاد |
| تاریخ اعتبار | زیاد |
| انطباق محصول خریداری شده | بسیار زیاد |
| کاربرد داخلی یا خارجی | زیاد |
برخی پیمانکاران تنها یک تصویر از گواهی فنی دریافت میکنند اما محصول تحویلی با محصول مندرج در گواهی یکسان نیست. این موضوع ممکن است در کوتاهمدت مشکلی ایجاد نکند اما از دید مهندس ناظر قابل پذیرش نیست؛ زیرا عملکرد واقعی محصول در شرایط زلزله مشخص نیست.
خطای دوم: انتخاب نادرست شبکه الیاف شیشهای
یکی از مهمترین موضوعاتی که معمولاً کمتر مورد توجه قرار میگیرد، انتخاب صحیح شبکه الیاف شیشهای است. بسیاری از فعالان صنعت ساختمان تصور میکنند تمامی شبکههای الیاف عملکرد مشابهی دارند. در حالی که این تصور از نظر فنی کاملاً اشتباه است.
به عنوان مثال، ملاتهای سیمانی دارای محیطی قلیایی هستند. مقدار pH این محیط معمولاً در محدوده 12 تا 13 قرار دارد. در نتیجه، چنین محیطی میتواند برای بسیاری از انواع الیاف شیشهای مهاجم باشد و در بلندمدت باعث تخریب ساختار آنها شود.
استفاده از شبکههای نامناسب میتواند باعث:
- کاهش مقاومت کششی
- تخریب تدریجی الیاف
- افت عملکرد لرزهای
- کاهش دوام سیستم
شود.
در برخی پروژهها شبکههای ارزانقیمت جایگزین شبکههای دارای تاییدیه شدهاند. در ظاهر تفاوت خاصی دیده نمیشود اما پس از مدتی محیط قلیایی ملات باعث افت شدید مقاومت الیاف خواهد شد.
خطای سوم: رعایت نکردن ترتیب صحیح اجرای لایهها
عملکرد والمش بر پایه همکاری میان:
- ملات
- شبکه الیاف شیشهای
- اجزای مهاری
شکل میگیرد. بنابراین ترتیب اجرا اهمیت بسیار زیادی دارد.
ترتیب صحیح اجرا
- اجرای لایه اول ملات
- جانمایی شبکه الیاف
- اجرای لایه دوم ملات
- نصب اجزای مهاری
- اجرای نازککاری
هرگونه تغییر در این توالی میتواند باعث کاهش چسبندگی و عملکرد نامناسب سیستم شود.
خطای چهارم: اجرای نامناسب شبکه روی دیوار
مواردی که معمولاً توسط ناظر مشاهده میشود:
- چینخوردگی شبکه
- عدم پوشش کامل نواحی مورد نیاز
- بریدگیهای نامناسب
- همپوشانی نامناسب شبکه
اگر شبکه به درستی در میان لایههای ملات قرار نگیرد:
- چسبندگی کاهش پیدا میکند.
- انتقال نیرو مختل میشود.
- عملکرد مرکب سیستم کاهش مییابد.
به همین دلیل مهندس ناظر معمولاً این بخش را با دقت زیادی بررسی میکند.
خطای پنجم: اجرای اشتباه نبشیهای مهار خارج از صفحه
نبشیهای مهار خارج از صفحه یکی از اجزای اصلی سیستم هستند. در واقع شبکه الیاف وظیفه کنترل تنشها را بر عهده دارد اما انتقال نیرو به سازه از طریق اجزای مهاری انجام میشود. به همین دلیل هرگونه ضعف در این بخش میتواند کل عملکرد سیستم را تحت تأثیر قرار دهد.
اشتباهات متداول:
- انتخاب ابعاد نامناسب
- نصب غیراصولی
- فاصلهگذاری اشتباه
- اجرای ناقص اتصالات
خطای ششم: اتصال نامناسب نبشی به سازه
یکی از مهمترین مواردی که در بندهای اجرایی نیز به آن اشاره شده، نحوه اتصال اجزای فولادی به سازه است. این موضوع در ساختمانهای بتنی و فلزی شرایط متفاوتی دارد.
| نوع سازه | روش اتصال متداول |
|---|---|
| بتنی | رول بولت |
| فلزی | جوش یا اتصال مکانیکی مناسب |
برخی مجریان از رولپلاک یا میخ بتن به جای اتصال سازهای استفاده میکنند. این موضوع از دید مهندسی قابل قبول نیست؛ زیرا این اتصالات برای انتقال نیروهای لرزهای طراحی نشدهاند.
خطای هفتم: اجرای نادرست جانپناه
جانپناهها از آسیبپذیرترین اجزای غیرسازهای ساختمان هستند. جانپناه در مرتفعترین بخش ساختمان قرار دارد. بنابراین در هنگام زلزله:
- تغییرمکان بیشتری را تجربه میکند.
- شتاب بیشتری دریافت میکند.
- احتمال واژگونی آن بیشتر است.
درنتیجه، کوچکترین ضعف اجرایی میتواند منجر به آسیب جدی شود.
مواردی که باعث رد شدن اجرا میشود:
- عدم مهار مناسب
- اجرای ناقص شبکه الیاف
- اتصال ضعیف به سازه
- حذف برخی اجزای مهاری
خطای هشتم: اجرای اشتباه دیوارهای واقع در درز انقطاع
دیوارهای واقع در محل درز انقطاع دارای شرایط ویژهای هستند. هدف اصلی از ایجاد درز انقطاع جلوگیری از برخورد ساختمانهای مجاور در هنگام زلزله است. اگر دیوار به صورت نادرست اجرا شود، عملاً عملکرد درز انقطاع مختل خواهد شد.
اشتباهات رایج:
- حذف ناودانی منقطع
- حذف تسلیح مناسب
- مهار اشتباه دیوار
- ایجاد قفلشدگی میان دو سازه
توجه شود که اشتباه در این قسمت تنها یک دیوار را تحت تأثیر قرار نمیدهد؛ بلکه میتواند عملکرد دو ساختمان مجاور را دچار مشکل کند.
خطای نهم: اجرای اتصال درگیر به جای اتصال کشویی
این خطا یکی از پرتکرارترین ایرادات اجرایی در پروژههای ساختمانی است. در بسیاری از موارد، اتصال دیوار به سقف به صورت صلب اجرا میشود. در حالی که در بسیاری از شرایط، اتصال باید به صورت کشویی طراحی و اجرا شود.
هدف اتصال کشویی:
- جلوگیری از انتقال نیروهای ناخواسته
- تأمین حرکت نسبی سازه و دیوار
- کاهش احتمال ترکخوردگی
پیامدهای اجرای اتصال صلب
اگر اتصال به صورت درگیر اجرا شود:
- دیوار تحت تنش اضافی قرار میگیرد.
- احتمال ترک افزایش مییابد.
- امکان خرابی خارج از صفحه بیشتر میشود.
جمعبندی
در اغلب پروژهها علت رد شدن اجرای والمش، ضعف ذاتی سیستم نیست؛ بلکه عدم رعایت الزامات فنی، انتخاب نامناسب مصالح، خطاهای اجرایی و نقص مستندات است. آشنایی مجریان، پیمانکاران و مهندسین ناظر با این خطاها میتواند از دوبارهکاری، افزایش هزینه و تأخیر در پروژه جلوگیری کند.
سوالات متداول
آیا استفاده از شبکه الیاف شیشهای بدون گواهی فنی مجاز است؟
خیر، استفاده از مصالح نوین فاقد گواهی فنی معتبر مورد تأیید ضوابط نیست.
آیا همه شبکههای الیاف شیشهای برای اجرای والمش مناسب هستند؟
خیر، شبکه باید مشخصات فنی مورد نیاز سیستم مورد استفاده را داشته باشد.
مهمترین دلیل رد شدن اجرای والمش چیست؟
در بسیاری از پروژهها عدم ارائه گواهی فنی معتبر و رعایت نکردن جزئیات اجرایی از مهمترین دلایل رد شدن اجرا هستند.
